Bakım ve Teknik Destek

Bakım ve teknik destek neden gerekir?

Bakım ve teknik destek, yayındaki web sitenizin ve yazılımlarınızın güncel, güvenli ve çalışır durumda kalması için yapılan düzenli işlerin tamamıdır. Bir site yayına alındığı gün tamamlanmış görünür; ancak kullandığı yazılım bileşenleri, sunucu ortamı, tarayıcılar ve güvenlik tehditleri her gün değişmeye devam eder.

Bakım yapılmayan bir sistem çoğu zaman bir anda değil, yavaş yavaş bozulur. Önce bir eklenti uyarı vermeye başlar, sonra iletişim formu e-posta göndermez olur, bir gün de güncellenmemiş bir bileşendeki açık üzerinden siteye zararlı kod yerleşir. Düzenli web sitesi bakımı ve yazılım bakımı, bu küçük sorunları büyümeden fark etmeyi sağlar.

Yayından sonra neler değişir?

• Yazılım bileşenleri: kullanılan çerçeve, eklenti ve kütüphanelerin yeni sürümleri ve güvenlik yamaları çıkar.
• Çalışma ortamı: PHP ya da Node.js gibi çalışma ortamlarının ve veritabanı sürümlerinin resmi destek süreleri sona erer.
• Dış servisler: ödeme, kargo, harita ya da e-posta servisleri API’lerini günceller, eski sürümleri kapatır.
• Tarayıcılar ve cihazlar: yeni tarayıcı sürümleri ve ekran boyutları görünümü etkileyebilir.
• İçerik ve veri: site büyüdükçe veritabanı şişer, görseller birikir, sayfalar yavaşlayabilir.

Kimler için önemli?

Her yayındaki sistem bakım ister, ancak bazı durumlarda bakım ve teknik destek ihmal edilemeyecek kadar önemlidir:

• Web sitesi üzerinden sipariş, rezervasyon ya da başvuru alan işletmeler.
• Müşteri ya da çalışan verisi tutan özel yazılımlar ve yönetim panelleri.
• İç bünyesinde yazılım ekibi bulunmayan ve sitesini yaptıran ekiple yolları ayrılmış firmalar.
• Çok sayıda eklenti ya da dış servis entegrasyonu kullanan siteler.

İçeride mi, dışarıdan mı?

Kendi yazılım ekibi olan işletmeler bakımı içeride yürütebilir; bu durumda dışarıdan destek, ekibin uzmanlaşmadığı sunucu, güvenlik ya da belirli bir teknolojiyle sınırlı kalabilir. Teknik ekibi olmayan işletmelerde ise bakım çoğu zaman siteyi yapan kişiye ya da hiç kimseye kalmaz. Önemli olan bakımın kimin sorumluluğunda olduğunun açıkça belli olmasıdır.

Web sitesi bakımı ve yazılım bakımı

Bakım ve teknik destek iki farklı türde sistemi kapsar ve her birinin ihtiyaçları farklıdır. Hazır bir içerik yönetim sistemiyle kurulmuş kurumsal bir site ile işletmenize özel yazılmış bir uygulamanın bakımı aynı yöntemle yapılmaz.

Web sitesi bakımı

WordPress gibi içerik yönetim sistemleriyle kurulan sitelerde bakımın merkezinde çekirdek yazılım, tema ve eklenti güncellemeleri vardır. Bu güncellemelerin bir kısmı güvenlik açıklarını kapatır, ancak her güncelleme bir uyumsuzluk riski de taşır. Bu yüzden web sitesi bakımı yalnızca güncelleme düğmesine basmak değil, güncellemeyi önce bir test kopyasında denemek ve ardından sitenin temel işlevlerini kontrol etmektir.

Kullanılmayan eklentilerin kaldırılması, yönetici hesaplarının gözden geçirilmesi ve iletişim formlarının gerçekten e-posta gönderdiğinin kontrol edilmesi de bu işin parçasıdır. Güncelleme ve güvenlik konusundaki resmi rehberlere WordPress belgeleri üzerinden ulaşabilirsiniz. Kurumsal sitenizi yenilemeyi düşünüyorsanız kurumsal web tasarım hizmetlerimize göz atabilirsiniz.

Web sitesi bakımında dönemsel kontroller

Güncellemelerin yanında, web sitesi bakımı kapsamında belirli aralıklarla gözden geçirilmesi gereken noktalar şunlardır:

• İletişim, teklif ve başvuru formlarının gerçekten ulaştığı.
• Varsa ödeme ve sepet adımlarının uçtan uca çalıştığı.
• Kırık bağlantılar ve bulunamayan sayfalar.
• Google Search Console’da görünen tarama ve dizine ekleme hataları.
• Yönetici hesapları, kullanılmayan kullanıcılar ve parola düzeni.
• Sunucu disk alanı ve hata kayıtlarında tekrar eden uyarılar.

Yazılım bakımı

Özel geliştirilmiş web uygulamalarında, mobil uygulamalarda ve SaaS ürünlerinde yazılım bakımı daha geniş bir alanı kapsar. Kullanılan çerçevenin ve kütüphanelerin güvenlik güncellemelerinin takibi, çalışma ortamının desteklenen sürümlere taşınması, veritabanı bakımı ve dış servislerdeki değişikliklere uyum bu alanın temel işleridir.

Mobil uygulamalarda bunlara işletim sistemi güncellemeleri ve mağaza kurallarındaki değişiklikler de eklenir; bu konuyu mobil uygulama geliştirme sayfamızda ayrıca anlattık.

Bağımlılık ve sürüm yönetimi

Modern bir uygulama, başkaları tarafından geliştirilen onlarca açık kaynak paketine dayanır. Yazılım bakımı sırasında bu paketlerde duyurulan açıkları takip etmek için otomatik tarama araçlarından yararlanılabilir. Küçük sürüm güncellemeleri genellikle sorunsuz uygulanırken, çerçevenin ana sürüm geçişleri kod değişikliği gerektirebilir; bu geçişleri son ana bırakmadan, planlı bir çalışma olarak ele almayı öneririz.

Çalışma ortamı için de aynı durum geçerlidir. PHP gibi ortamların her sürümü belirli bir süre güvenlik güncellemesi alır; bu süre dolduktan sonra o sürümde bulunan açıklar için resmi güncelleme yayınlanmaz. Eski bir sürümden yeni bir sürüme geçişte kodun uyumluluğu test edilmelidir, bu yüzden yazılım bakımı takviminde bu geçişler önceden planlanır.

Dört bakım türü

Yazılım mühendisliğinde bakım işleri genellikle dört grupta ele alınır:

• Düzeltici bakım: ortaya çıkan hataların giderilmesi.
• Uyarlayıcı bakım: sistemin yeni işletim sistemi, tarayıcı, sunucu ya da dış servis koşullarına uyarlanması.
• Önleyici bakım: henüz sorun çıkarmamış ama risk taşıyan noktaların iyileştirilmesi.
• İyileştirici bakım: kullanıcı ihtiyaçlarına göre mevcut işlevlerin geliştirilmesi.

Yazılım bakımında hangi grubun ne kadar ağırlık taşıyacağı sisteminize göre değişir. Yeni yayına alınan bir uygulamada düzeltici bakım öne çıkarken, uzun süredir çalışan bir sistemde uyarlayıcı ve önleyici işler çoğu zaman daha fazla yer tutar.

Bakım ve teknik destek kapsamında neler yapılır?

Kapsam sisteme göre değişse de iyi bir bakım düzeni şu başlıkları kapsar. Hangi işlerin hangi sıklıkla yapılacağını, sisteminizi inceledikten sonra birlikte belirleriz.

Güvenlik güncellemeleri

Yazılım bileşenlerinde bulunan güvenlik açıkları genellikle kamuya duyurulur ve bu duyurular saldırganlar tarafından da takip edilir. Güncellemeleri düzenli takip eder, kritik olanları önceliklendirir ve canlı sisteme almadan önce test ederiz. Web uygulamalarında en sık görülen riskleri sıralayan OWASP Top 10 listesi, güvenlik kontrollerinde başvurduğumuz kaynaklardan biridir.

Performans izleme

Sitenin erişilebilir olup olmadığını düzenli aralıklarla kontrol eden izleme araçları, kesintilerin kullanıcıdan önce fark edilmesine yardım eder. Bunun yanında sayfa açılış süreleri, sunucu kaynak kullanımı, hata kayıtları ve yavaş veritabanı sorguları da izlenmelidir. Performans çoğu zaman yavaş yavaş düştüğü için, belirli dönemlerde ölçüm alıp öncekilerle karşılaştırmak sorunu erken gösterir.

Ölçümlerde yalnızca sunucu tarafına değil, kullanıcının deneyimine de bakmak gerekir. Google’ın Core Web Vitals olarak adlandırdığı ölçütler, sayfanın ana içeriğinin ne kadar sürede yüklendiğini, etkileşimlere ne kadar hızlı yanıt verdiğini ve içeriğin beklenmedik biçimde ne kadar kaydığını ölçer.

Düzenli yedekleme

Yedek, ancak geri yüklenebildiğinde işe yarar. Yaygın kabul gören 3-2-1 yaklaşımında verinin üç kopyası iki farklı ortamda tutulur ve bu kopyalardan biri farklı bir konumda saklanır. Yedeklerin yalnızca alınmasını değil, belirli aralıklarla geri yükleme denemesiyle kontrol edilmesini de bakım ve teknik destek işinin parçası olarak görürüz.

Yedekleme sıklığı, sistemin ne kadar sık değiştiğine bağlıdır. Her gün sipariş alan bir e-ticaret sitesiyle ayda bir güncellenen bir kurumsal sitenin yedekleme ihtiyacı aynı değildir. Veritabanı ve dosyaların ayrı ayrı yedeklenmesi, yedeklerin sunucuyla aynı yerde durmaması ve yedeklere erişimin sınırlı tutulması da dikkat edilmesi gereken noktalardır.

Performans iyileştirme

İzleme bir sorun gösterdiğinde sıradaki adım iyileştirmedir. Büyük görsellerin optimize edilmesi, önbellek ayarlarının gözden geçirilmesi, gereksiz eklenti ve betiklerin kaldırılması ve şişmiş veritabanı tablolarının temizlenmesi, web sitesi bakımında sık başvurulan yöntemlerdir. Özel yazılımlarda ise yavaş sorguların incelenmesi ve ağır işlerin arka plana alınması öne çıkar.

Alan adı, SSL ve sunucu

Süresi dolan bir alan adı ya da SSL sertifikası, sorunsuz çalışan bir siteyi bir gecede erişilemez ya da tarayıcıda “güvenli değil” uyarısı veren bir siteye dönüştürebilir. Alan adı ve sertifika yenilemelerinin, sunucu disk alanının ve işletim sistemi güncellemelerinin takibi, web sitesi bakımının görünmeyen ama önemli kısmıdır.

Düzenli raporlama

Bakımın görünür olmaması, yapılmadığı anlamına gelmez; ancak ne yapıldığını bilmek sizin hakkınızdır. Yapılan güncellemeleri, tespit edilen riskleri, yedek durumunu ve önerilen iyileştirmeleri düzenli olarak raporlarız. Bu raporlar, bir sonraki dönemde hangi işlere öncelik verileceğine birlikte karar vermenin de zeminidir.

Başka bir ekibin yaptığı sistemi devralmak

Bakımını yaptırmak istediğiniz sistem başka bir ajans ya da serbest çalışan bir geliştirici tarafından yapılmış olabilir. Bu durumda ilk adım sistemi tanımaktır; neyin nasıl kurulduğunu bilmeden yapılan bir güncelleme beklenmedik sonuçlar doğurabilir. Başka bir ekipten devralınan bir sistemde bakım ve teknik destek vermeye başlamadan önce bir başlangıç incelemesi yaparız:

• Erişimler: sunucu, alan adı, barındırma paneli, kod deposu ve yönetici hesaplarının listesi.
• Envanter: kullanılan çerçeve, eklentiler, kütüphaneler ve bunların sürümleri.
• Risk taraması: desteği sona ermiş bileşenler, bilinen açıklar, zayıf parolalar, açık bırakılmış test sayfaları.
• Yedek durumu: mevcut yedeklerin varlığı, güncelliği ve geri yüklenebilirliği.
• Belgeler: varsa kurulum notları ve özel geliştirmelerin açıklamaları.

Devir sırasında erişim düzenini de gözden geçirmenizi öneririz. Herkesin aynı yönetici hesabını paylaştığı bir düzen yerine her kişinin kendi hesabıyla girmesi, ayrılan kişilerin erişiminin kapatılması, kritik hesaplarda iki adımlı doğrulamanın açılması ve tüm erişimlerin şirket içinde güvenli bir yerde listelenmesi, sonraki sorunların önemli bir kısmını baştan önler.

Bu incelemenin sonunda sistemin durumunu, acil müdahale gereken noktaları ve uzun vadede önerilen iyileştirmeleri sizinle paylaşırız. Bazen en doğru öneri, eskimiş bir yapının bakımını sürdürmek yerine onu aşamalı olarak yenilemektir.

Bir sorun çıktığında destek nasıl ilerler?

Teknik destek, bakımın planlı tarafını tamamlayan ve beklenmedik durumlara yönelik olan kısımdır. Bir form çalışmayı bıraktığında, ödeme sayfası hata verdiğinde ya da site açılmadığında izlenen yol, sorunun kalıcı olarak çözülüp çözülmeyeceğini belirler. Genel yaklaşımımız şu adımlardan oluşur:

1. Durumu anlamak: sorunun ne zaman başladığını, kimleri etkilediğini ve tekrarlanıp tekrarlanamadığını netleştiririz.
2. Etkiyi sınırlamak: gerekirse sorunlu özelliği geçici olarak devre dışı bırakır ya da son sağlam sürüme döneriz.
3. Kök nedeni bulmak: hata kayıtlarını ve son değişiklikleri inceleyerek sorunun asıl kaynağını ararız.
4. Kalıcı çözüm: düzeltmeyi test ortamında deneyip canlı sisteme alırız.
5. Kayıt ve önlem: ne olduğunu ve ne yapıldığını not eder, benzer bir sorunun tekrarını önleyecek önlemleri öneririz.

Güvenlik olayı yaşandığında

Sitenize zararlı kod yerleştirildiğini ya da yetkisiz bir erişim olduğunu fark ettiğinizde, yalnızca görünen belirtiyi temizlemek yeterli değildir. Saldırganın girdiği yol kapatılmazsa sorun kısa sürede tekrarlar. Bu durumda temiz bir yedekten geri dönüş, tüm parolaların ve erişim anahtarlarının değiştirilmesi, giriş noktasının bulunup kapatılması ve kişisel veri etkilenmişse yasal yükümlülüklerin hukuk danışmanınızla değerlendirilmesi gerekir.

Olay kapandıktan sonra ne yaşandığını kısa bir yazılı özetle kayda geçirmek de önemlidir. Bu özet, hangi önlemin eksik kaldığını gösterir ve bakım planının güncellenmesine dayanak olur.

Etkili bir destek talebi nasıl yazılır?

Sorunu tarif ederken verdiğiniz bilgiler, çözüm sürecini doğrudan kısaltır. Bir destek talebinde şu bilgilerin yer alması çok işe yarar:

• Sorunun görüldüğü sayfa adresi ya da ekran adı.
• Sorunun ilk fark edildiği zaman.
• Ne yapmaya çalışırken sorunla karşılaşıldığı ve beklenen sonucun ne olduğu.
• Varsa hata mesajının ekran görüntüsü.
• Kullanılan cihaz ve tarayıcı bilgisi.

Değişikliklerin kaydı

Bir sistemde neyin, ne zaman ve neden değiştirildiğinin kayıtlı olması, bir sorun çıktığında en çok işe yarayan bilgidir. Kod değişikliklerinin sürüm kontrol sistemiyle tutulması, sunucu ve ayar değişikliklerinin de kısa notlarla kayda geçirilmesi, hem sorunun kaynağını bulmayı hem de gerektiğinde önceki duruma dönmeyi kolaylaştırır.

Bakım ile yeni geliştirme arasındaki çizgi

Hata düzeltmek ile yeni özellik eklemek farklı işlerdir. Bakım ve teknik destek, sistemi bugünkü işlevleriyle sağlıklı tutmayı hedefler; yeni bir modül, sayfa ya da entegrasyon ise ayrı bir geliştirme talebidir. Bu ayrımı baştan konuşmak hem beklentileri netleştirir hem de bakım kapsamının belirsizleşmesini önler.

Kapsamı belirleyen etkenler ve sık yapılan hatalar

Bakım ve teknik destek ihtiyacı her sistem için farklıdır. Kapsamı belirlerken şu etkenlere bakarız:

• Sistemin türü: içerik yönetim sistemiyle kurulmuş site mi, özel yazılım mı, mobil uygulama mı?
• Kullanılan bileşen, eklenti ve dış servis sayısı.
• Sistemin iş açısından kritikliği: bir kesintinin satışı ya da operasyonu doğrudan etkileyip etkilemediği.
• Verinin ne sıklıkla değiştiği ve buna bağlı yedekleme ihtiyacı.
• Barındırma ortamının kimin yönetiminde olduğu.
• Planlı bakımın yanında küçük iyileştirme talepleri beklenip beklenmediği.

Bakım planı nasıl oluşturulur?

Bakım ve teknik destek çalışmasına genellikle şu sırayla başlarız:

1. Başlangıç incelemesi: sistemin bileşenlerini, erişimlerini, yedeklerini ve bilinen sorunlarını çıkarırız.
2. Risk sıralaması: bulguları aciliyetine ve iş üzerindeki etkisine göre sıralarız.
3. Dönemsel işlerin takvimi: güncelleme, yedek kontrolü ve gözden geçirme işlerinin hangi aralıklarla yapılacağını belirleriz.
4. İzleme kurulumu: erişilebilirlik, hata ve performans izlemesini devreye alırız.
5. Raporlama ve gözden geçirme: yapılanları raporlar, planı sistemin değişen ihtiyaçlarına göre güncelleriz.

Sık yapılan hatalar

• “Çalışıyorsa dokunma” yaklaşımı: güncellenmeyen bileşenler zamanla güvenlik açığına dönüşür ve sonunda büyük, riskli bir güncelleme gerekir.
• Güncellemeleri doğrudan canlı sistemde yapmak: test edilmemiş bir güncelleme siteyi kullanılamaz hâle getirebilir.
• Yedeği hiç denememek: ihtiyaç anında yedeğin eksik ya da bozuk olduğu ortaya çıkar.
• Erişim bilgilerini tek kişide bırakmak: o kişiye ulaşılamadığında sisteme kimse müdahale edemez.
• Alan adı ve sertifika sürelerini takip etmemek: küçük bir yenileme ihmali sitenin tamamen erişilemez olmasına yol açabilir.

Sık sorulan sorular

Bakım ve teknik destek hangi sistemler için verilir?

Kurumsal web siteleri, e-ticaret siteleri, özel web uygulamaları, mobil uygulamalar ve SaaS ürünleri için bakım ve teknik destek verilebilir. Kapsam, sistemin türüne ve iş açısından önemine göre belirlenir.

Sitemizi başka bir firma yaptı, bakımını üstlenir misiniz?

Üstlenebiliriz. Önce sistemi ve erişimleri inceleyen bir başlangıç değerlendirmesi yapar, mevcut durumu ve riskleri sizinle paylaşırız.

Web sitesi bakımı ne sıklıkla yapılmalı?

Sıklık; sitenin kullandığı bileşen sayısına, ne kadar sık güncellendiğine ve iş açısından önemine göre değişir. Güvenlik güncellemeleri ve yedekler düzenli bir takvimle, diğer kontroller ise sisteme uygun aralıklarla yapılmalıdır.

Yazılım bakımı yeni özellik eklemeyi kapsar mı?

Yazılım bakımı, sistemin mevcut işlevlerinin sağlıklı çalışmasına odaklanır. Yeni modül ya da büyük özellik eklemeleri genellikle ayrı bir geliştirme çalışması olarak planlanır.

Bakım ve teknik destek almazsak ne olur?

Sistem bir süre sorunsuz çalışmaya devam edebilir, ancak güncellenmeyen bileşenlerdeki açıklar ve desteği biten çalışma ortamları zamanla risk biriktirir. Bakım ve teknik destek, bu riskleri büyümeden ve planlı biçimde ele almayı sağlar.

Yedekler nerede saklanmalı?

Yedeklerin en az bir kopyası, sitenin çalıştığı sunucudan farklı bir konumda saklanmalıdır. Böylece sunucuda yaşanan bir sorun yedekleri de etkilemez.

Sisteminizin durumunu birlikte değerlendirelim

Web sitenizin ya da yazılımınızın en son ne zaman güncellendiğini bilmiyorsanız, bunu öğrenmek için iyi bir zaman. Sisteminizi kısaca anlatmanız, bakım ve teknik destek ihtiyacınızı birlikte çerçevelememiz için yeterlidir. İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.